Tồn tại vì sức khỏe!

Vì sao chúng ta bị ung thư? Ung thư hình thành như thế nào

Ung thư (cancer) là tên dùng chung để mô tả một nhóm các bệnh phản ánh sự đột biến của tế bào. Thông thường, các tế bào sẽ tuân theo một quy trình: phát triển, phân chia thành tế bào mới rồi chết đi.

Nhưng tế bào ung thư thì khác – chúng là những tế bào… bất tử. Thay vì chết đi, tế bào ung thư sẽ tiếp tục sinh sôi nảy nở, xâm lấn các mô ở gần (xâm lấn cục bộ) hay ở xa (di căn) qua hệ thống bạch huyết hay mạch máu.

                     

Ung thư không chỉ là một bệnh mà là nhiều bệnh. Ước tính hiện nay có hơn 100 loại ung thư khác nhau.

Tại sao ung thư lại gây chết người?

Di căn là nguyên nhân gây tử vong chính của ung thư. Nhưng tại sao lại thế?

                       

Đó là vì tế bào ung thư khi di căn tạo thành các khối u mới, xâm lấn các tế bào bình thường. Điều này đã làm tê liệt và ngăn cản các cơ quan trong cơ thể vận hành, dẫn đến việc cơ thể suy kiệt, đau đớn và bất lực trước các bệnh tật khác, cuối cùng dẫn đến hệ quả tất yếu là tử vong

Vì sao chúng ta bị ung thư?
Với sự phát triển của y học ngày nay, chúng ta đã xác định được khá nhiều nguyên nhân có thể gây ra ung thư, được chia thành tác nhân bên trong và bên ngoài.
Yếu tố bên trong :
Chính là yếu tố di truyền. Một số loại ung thư như ung thư đại trực tràng, ung thư nguyên bào võng mạc mắt…  hình thành từ các gene bị lỗi và các gene này sẽ được di truyền qua từng thế hệ. Ngoài ra, nội tiết tố quá dồi dào đôi khi cũng kích hoạt các loại ung thư, đặc biệt là ở nữ giới như ung thư vú, ung thư cổ tử cung…5 – 10% số ca mắc ung thư là do di truyền. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 5 – 10% ung thư là do các nguyên nhân này.

                           

                                            5 – 10% số ca mắc ung thư là do di truyền
Yếu tố bên ngoài:
90% các trường hợp ung thư ngày nay đều do tác động từ yếu tố bên ngoài.
Đầu tiên phải kể đến thuốc lá – nguyên nhân chủ yếu gây ung thư phổi, với tỉ lệ lên tới 90%. Hút thuốc cũng là thủ phạm cho khoảng 30% tổng số các trường hợp ung thư, như thanh quản, cổ, dạ dày, thận, bàng quang, tụy…

                       

                                Khói thuốc là một trong những nguyên nhân chính gây ung thư

Chế độ ăn uống không hợp lý cũng có thể gây ung thư. Theo tổ chức y tế thế giới  WHO, việc tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và thịt hun khói sẽ làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, ruột và dạ dày.

                    

Việc tiếp xúc trực tiếp với các loại bức xạ như UV (có trong ánh sáng Mặt trời), tia X, tia gamma… sẽ tăng nguy cơ gây ung thư da, tuyến giáp và tủy xương.

                

Tiếp xúc trực tiếp với ánh mặt trời làm tăng nguy cơ ung thư da. Cuối cùng là các tác nhân đến từ virus và vi khuẩn. Ví dụ như virus HPV có thể gây ung thư cổ tử cung, Virus viêm gan B gây ung thư gan, hay Epstein-Barr, virus gây bệnh bạch cầu ở người.

                         

Bên cạnh đó cũng phải nhắc đến lối sống không lành mạnh. Sử dụng nhiều rượu bia hay đồ uống có cồn có thể gây ung thư gan và đường tiêu hóa. Ngoài ra, việc ăn uống không lành mạnh, thiếu thể dục thể thao có thể gây thừa cân, khiến phụ nữ sản sinh thừa hormone, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như ung thư vú, ung thư cổ tử cung…

Tại sao ung thư tấn công giết chết con người?

90-95% trường hợp bệnh ung thư là do môi trường, chỉ 5-10 bởi di truyền. Người bệnh chết vì tế bào ung thư khiến cơ thể suy kiệt đau đớn…

Theo Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 12,7 triệu người mới mắc bệnh ung thư và trên 7,6 triệu người tử vong. Tại Việt Nam, mỗi năm có 150.000 người mắc và trên 75.0000 người tử vong.

Ung thư là gì?

Các tế bào cơ thể phát triển, phân chia để tạo ra tế bào mới, và chết một cách trật tự. Tuy nhiên các tế bào ung thư thì khác. Thay vì sắp chết, các tế bào ung thư tiếp tục phát triển tạo thành các tế bào bất thường mới và không có chức năng gì. Các tế bào này sinh sôi nảy nở ra khỏi sự kiểm soát của cơ thể và xâm nhập các mô lân cận.

Mặt khác tế bào ung thư thường đi đến các bộ phận khác của cơ thể – nơi có thể phát triển và hình thành các khối u mới – thông qua đường máu hoặc bạch huyết. Quá trình này được gọi là di căn. Người bị bệnh ung thư chết vì khối u phát triển mạnh làm tê liệt cơ quan và ảnh hưởng đến các cơ quan lân cận, cơ thể suy kiệt, đau đớn, bất lực trước các bệnh tật khác. 5-10% ung thư là do di truyền. 90-95% các trường hợp bệnh ung thư bởi các yếu tố môi trường.
Nguyên nhân gây ung thư

– Hút thuốc gây 90% ung thư phổi. Nó cũng gây ra ung thư ở thanh quản, đầu, cổ, dạ dày, bàng quang, thận, thực quản và tuyến tụy.

– Tiêu thụ quá mức các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn và thịt cừu có nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ăn quá mặn, các loại thịt xông khói, thịt nguội dễ bị ung thư dạ dày.

– Ít hoạt động thể chất, thừa cân, béo phì làm cơ thể sản xuất nhiều estrogen kích hoạt ung thư. Thể dục làm giảm cân dư thừa, điều hòa hormone và nâng cao miễn dịch. Trọng lượng cơ thể quá mức có mối liên hệ  với nguy cơ phát triển ung thư vú phụ nữ sau khi mãn kinh.

– Sử dụng rượu quá mức gây ung thư gan và đường tiêu hóa.

– Hầu hết các bệnh ung thư da là kết quả trực tiếp tiếp xúc với các tia UV trong ánh sáng mặt trời

– Bức xạ gồm tia x, tia gamma, tia cực tím… tác nhân gây ung thư tuyến giáp và tủy xương.

– Virus và vi khuẩn: Virus HPV và ung thư cổ tử cung, virus viêm gan B và C có thể gây ung thư gan, virus Epstein-Barr gây ung thư hạch, vi khuẩn Helicobacter pylori (Hpylori)  làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

Phòng ngừa ung thư 

 Do 90-95% các trường hợp bệnh ung thư là do các yếu tố môi trường nên việc phòng ngừa ung thư rất quan trọng.

– Tránh hút thuốc và khói thuốc lá.

– Giảm tiêu thụ rượu.

– Hạn chế tối đa tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

– Bảo vệ cơ thể chống lại các bệnh nhiễm trùng có thể gây ra ung thư.

– Tránh thừa cân.

– Ngủ đủ giấc.

Chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh:

– Ăn nhiều rau tươi và trái cây, hạt, củ, đậu.

– Uống nhiều nước lọc để kích hoạt miễn dịch và thanh lọc cơ thể.

– Nên dùng cá, thịt gà, Hạn chế các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn, thịt cừu), thịt xông khói, thịt nguội.

– Không ăn thức ăn chế biến quá nóng, quá cháy khét.

– Ăn ít béo, ít đường, ít mặn.

– Vận động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày.

– Chủng ngừa giảm nguy cơ ung thư như văcxin HPV phòng ngừa ung thư cổ tử cung, các văcxin viêm gan B phòng ngừa nhiễm virus viêm gan B.

– Thường xuyên kiểm tra sức khỏe và xét nghiệm sàng lọc sớm tại bác sĩ.

​Các nguyên nhân gây bệnh ung thư

Qua nhiều nghiên cứu dịch tễ học, các nhà khoa học đã phát hiện ra chỉ có dưới 10% bệnh ung thư phát sinh do các rối loạn từ bên trong cơ thể, gồm các rối loạn nội tiết, tổn thương có tính di truyền, những nguyên nhân này thường không thay đổi được.

Ngược lại, có đến hơn 80% bệnh ung thư phát sinh có liên quan đến yếu tố môi trường sống, bao gồm: lối sống thiếu khoa học, các thói quen, tật xấu như hút thuốc, uống rượu, chế độ dinh dưỡng không an toàn, hợp lý, quan hệ tình dục không an toàn… Thêm vào đó là một số yếu tố liên quan nghề nghiệp và ô nhiễm môi trường, gọi chung là các yếu tố ngoại sinh (từ bên ngoài cơ thể), các yếu tố này có thể thay đổi được.

  1. Các yếu tố có thể thay đổi được

Các nhà khoa học chia các yếu tố có thể thay đổi được này thành các nhóm chính sau:

+ Nhóm các tác nhân hóa học

– Thuốc lá

Hút thuốc lá được kể đến hàng đầu, đây là nguyên nhân của 30% trong tổng số các loại ung thư ở người, bao gồm ung thư phổi, thanh quản, thực quản, khoang miệng, bàng quang, tụy, dạ dày.

Trong khói thuốc không chỉ có chất nicotine ảnh hưởng đến hệ tim mạch mà còn có trên 40 loại hóa chất khác nhau gây ung thư. Hút thuốc ở người tuổi càng trẻ, thời gian hút càng dài, số lượng hút trong một ngày càng nhiều thì càng có nguy cơ cao.

Ở Việt Nam, hút thuốc lào, ăn trầu thuốc cũng là yếu tố nguy cơ cao gây ung thư phổi và ung thư khoang miệng. Nếu người hút thuốc có kèm theo nghiện rượu thì nguy cơ mắc ung thư càng cao hơn nữa. Người đang hút thuốc mà bỏ hút thì nguy cơ gây ung thư sẽ giảm dần theo thời gian. Sau 5 năm ngừng hút thì nguy cơ bị ung thư phổi giảm 50%, sau 10 năm ngừng hút thì nguy cơ còn không đáng kể, gần như người không hút.

Nhưng người không hút thuốc mà sống cùng với người hút thuốc thì cũng có nguy cơ mắc các loại bệnh liên quan đến hút thuốc lá như bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư như chính người hút, nhất là đối với phụ nữ và trẻ em. Đây được gọi là hút thuốc thụ động.

– Chế độ ăn uống không hợp lý và ô nhiễm thực phẩm

Chế độ ăn nhiều chất mỡ động vật, ít chất xơ làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại – trực tràng và ung thư vú. Ngược lại, chế độ ăn ít chất béo, nhiều rau, hoa quả và các ngũ cốc dạng nguyên hạt, có thể làm giảm nguy cơ mắc các loại ung thư.

Các chất bảo quản thực phẩm, các chất nhuộm màu thực phẩm có nguồn gốc hóa học, các chất trung gian chuyển hóa và sinh ra từ thực phẩm bị nấm mốc, lên men là nguyên nhân gây ra nhiều loại ung thư đường tiêu hóa như ung thư dạ dày, ung thư gan, ung thư đại tràng… Ước tính yếu tố này gây ra đến 35% trong tổng số các loại ung thư.

Thịt hun khói, cá muối, các loại mắm và dưa muối, cà muối, nhất là dưa khú có nhiều muối nitrat, nitrit và nitrosamine là các chất gây ung thư thực quản và dạ dày.

– Ô nhiễm môi trường

Ở nước ta, thuốc trừ sâu diệt cỏ dùng phổ biến trong nông nghiệp là yếu tố nguy cơ gây ung thư vú và một số loại ung thư khác. Bên cạnh đó, hậu quả của chất độc màu da cam (dioxin) do Mỹ rải xuống trong chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề không những gây nên các dị tật bẩm sinh mà còn là yếu tố nguy cơ tiềm ẩn gây nhiều bệnh ung thư. Các nhà khoa học Mỹ đã nghiên cứu và kết luận chất dioxin làm tăng tỷ lệ ung thư gan, máu, hạch, phần mềm.

Một tác nhân gây ung thư nữa là các hóa chất sử dụng trong công nghiệp. Ước tính nhóm nguyên nhân này gây ra khoảng 2-8% trong tổng số các loại ung thư. Các loại ung thư nghề nghiệp do tiếp xúc trực tiếp trong môi trường lao động với da, hệ thống hô hấp và tiết niệu.

+ Nhóm các tác nhân vật lý

– Bức xạ ion hóa

Bức xạ ion hóa như tia Rơnghen, phát ra từ máy chiếu chụp X-quang, các chất phóng xạ dùng trong y học và một số ngành khoa học, có khả năng gây tổn thương gen và sự phát triển tế bào. Loại nguyên nhân này chiếm 3% trong số các trường hợp ung thư. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư ở người phụ thuộc vào một số đặc điểm của tiếp xúc như: tuổi (tuổi càng nhỏ, nhất là khi còn là bào thai thì mối nguy hiểm càng tăng cao); liều lượng (tiếp xúc với càng nhiều chất phóng xạ thì nguy cơ mắc ung thư càng cao); cơ quan bị tiếp xúc (các cơ quan nhạy cảm với tia phóng xạ là tuyến giáp, tủy xương).

– Tia cực tím

Tia cực tím có trong ánh sáng mặt trời cũng là tác nhân gây ung thư da. Những người thường xuyên phải làm việc ngoài trời thiếu phương tiện che nắng có nguy cơ mắc ung thư da cao hơn ở những vùng da hở, nhiều nhất là da vùng đầu, mặt. Vì vậy, không nên tắm nắng dưới nắng hè gay gắt có nhiều tia cực tím và không nên tắm nắng quá nhiều.

– Nhiễm vi rút, vi khuẩn

Một số vi rút, vi khuẩn có thể gây ung thư:

  •  Vi rút Epstein-Barr (EBV): có liên quan đến ung thư vòm mũi họng, ung thư hạch lymphô, gặp nhiều ở các nước châu Á, châu Phi.
  •  Vi rút viêm gan B: là nguyên nhân gây ung thư gan nguyên phát. Sau khi thâm nhập vào cơ thể nó gây viêm gan cấp, có trường hợp bệnh nhẹ thoáng qua, tiếp theo là thời kỳ viêm gan mạn tính tiến triển kéo dài không có triệu chứng, dẫn đến xơ gan và ung thư gan.
  •  Vi rút gây u nhú ở người (Papiloma Human Vi rút- HPV): là nguyên nhân gây đến 70% ung thư tử cung ở phụ nữ. Vi rút này lây truyền qua đường tình dục.
  •  Vi khuẩn Helicobacter Pylory (HP): là loại vi khuẩn có vai trò quan trọng trong gây viêm loét dạ dày-tá tràng và ung thư dạ dày.

Như vậy, ung thư không phải do một nguyên nhân gây ra mà có thể do rất nhiều nguyên nhân tùy theo mỗi loại ung thư, trong số đó, hút thuốc và chế độ dinh dưỡng không hợp lý là 2 nhóm nguyên nhân quan trọng nhất, gây nhiều loại ung thư nhất. Hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư là biện pháp phòng bệnh ung thư hiệu quả và kinh tế nhất trong chiến lược phòng chống ung thư ở mọi quốc gia.

  1. Các yếu tố không thay đổi được

+ Tuổi: Nhìn chung đa phần ung thư hay gặp ở người lớn tuổi. Rất nhiều loại ung thư có tỷ lệ mắc tăng nhanh sau lứa tuổi 40 và đỉnh điểm là sau 60. Lý do là càng nhiều tuổi, thời gian tiếp xúc, tích lũy các yếu tố nguy cơ càng nhiều. Càng nhiều tuổi, tế bào sinh sôi nhiều lần càng dễ có sai sót gen khi phân chia. Càng nhiều tuổi, sức đề kháng của cơ thể chống lại bệnh tật càng giảm, ung thư càng dễ phát sinh.

+ Giới: Nam giới hay mắc ung thư tuyến tiền liệt, ung thư dương vật, tinh hoàn; nữ hay mắc ung thư vú, cổ tử cung, buồng trứng, nhau thai, âm hộ… đó là những bộ phận sinh dục đặc trưng mỗi giới. Hoạt động nội tiết của mỗi giới cũng ảnh hưởng đến mắc các bệnh ung thư khác nhau.

+ Gen di truyền: Con người có đến hơn 40 gen sinh ung thư và các gen ức chế ung thư. Có một số gen có thể di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Khi các gen đó bị tổn thương bất thường (đột biến) người đó dễ mắc một loại ung thư nào đó.

Nắm rõ các nguyên nhân gây bệnh ung thư gan cũng như cách phòng tránh vô cùng quan trọng. Bệnh ung thư gan là căn bệnh nguy hiểm, gây tử vong cao ở người bệnh. Hiện nay, mặc dù các tiến bộ y học đã đạt được là rất lớn nhưng việc chữa trị căn bệnh này vẫn là rất khó khăn và hiệu quả điều trị không cao, do đó việc hiểu rõ về nguyên nhân gây bệnh và có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là việc làm hết sức cần thiết.

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH UNG THƯ GAN

  • Viêm gan do virus

Virus viêm gan B và viêm gan siêu vi C là nguyên nhân gây ung thư gan chủ yếu. đặc biệt là người mắc bệnh viêm gan B và mang trong người virus viêm gan B, tỷ lệ mắc ung thư gan nguyên phát ở những bệnh nhân viêm gan B cao hơn bình thường từ 2 đến 10 lần. tại các vùng có tỷ lệ ung thư gan cao, ước tính có 20% số bệnh nhân là bị viêm gan B hoặc trong cơ thể có nhiễm virus viêm gan B.

Khoảng 15-20% dân số Việt Nam mắc các bệnh về gan, trong đó có thể có bạn!

Độc tố aflatoxin

Aflatoxin B là chất chủ yếu gây ung thư, thích hợp sinh trưởng trong môi trường nhiệt độ cao, khí hậu nóng ẩm. Đặc biệt trong các nguyên liệu, ngũ cốc và thực phẩm bị meo mốc…dễ bị nhiễm aflatoxin sinh ra độc tố aflatoxin, thường xuyên sử dụng những thực phẩm nhiễm độc tố aflatoxin chính là nguyên nhân tiềm ẩn gây ra ung thư gan.

  • Xơ gan

Xơ gan là bệnh gan mãn tính được đặc trưng bởi sự thay thế mô gan bằng mô xơ, hình thành sẹo và sự thành lập các nốt tân sinh dẫn đến hiện tượng chức năng gan suy giảm. Một số nguyên nhân gây ra bệnh xơ gan như viêm gan siêu vi B, siêu vi C, gan nhiễm mỡ, uống bia rượu. Những người mắc bệnh xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào cũng là nguyên nhân gây bệnh ung thư gan.

  • Uống rượu

Những người có thói quen uống rượu có nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, dạ dày cũng như các bệnh lý liên quan đến chức năng gan cao hơn những người không sử dụng loại thức uống có cồn này. Có nhiều bằng chứng cho thấy những người uống hơn 80ml rượu/ngày có nguy cơ bị ung thư gan cao hơn 7,3 lần so với những người không uống rượu.

Viêm gan virus là nguyên nhân gây ung thư gan

Điều trị viêm gan B sớm để phòng ngừa ung thư gan

Người bệnh cần phải điều trị viêm gan B ngay. Ở giai đoạn này virus viêm gan B tấn công mạnh mẽ lá gan, chức năng gan bị suy giảm nghiệm trọng

  • Nguồn nước ô nhiễm

Chất lượng nước uống bị ô nhiễm nghiêm trọng là một trong những nguyên nhân gây bệnh ung thư gan. Đặc biệt là nước mương, tiếp đó đến nước sông, nước giếng mức ô nhiễm thấp nhất. Vì vậy tại các nông thôn chưa có hệ thống xử lý nước thì nên khuyến khích mọi người sử dụng nước giếng.

  • Đột biến gen

Còn có ý kiến cho rằng, nguyên nhân của sự đột biến về môi trường có tác dụng đến virut gây kích thích tế bào gan phân chia phản ứng hoạt hóa, gây ra sự đột biến tế bào và chuyển vị gen, những nhân tố này có thể cũng là nguyên nhân khiến cho tế bào gan sinh sản nhanh hơn.